Reportage: zeldzame Louis XV schouw
Het is de droom van iedere liefhebber van antiek: op de zoektocht naar een mooie open haard tegen precies de juiste antieke schouw aanlopen.
De bewoners
Gérard Dols en Oele Nieboer kochten in 2001 een oude boerderij op een steenworp afstand van Berg en Dal. Het kostte enige moeite om de gemeente Groesbeek ervan te overtuigen dat de oude boerderij het opknappen niet waard was en nieuwbouw een betere optie was; vier jaar om precies te zijn. Een prachtig nieuw landhuis, opgetrokken in oude stijl en allure is het resultaat.
Voor het paar was er geen twijfel over mogelijk dat de inrichting antiek moest worden, maar dan wel zonder teveel tierelantijnen. “Toen we dit stuk grond kochten, stond er een oude, verwaarloosde boerderij op”, vertelt Gérard. “Opknappen was geen optie, afbreken en nieuw bouwen bleek veel goedkoper.” Het resultaat is een ruim, authentiek aandoend landhuis, dat van alle moderne gemakken is voorzien. “Je zult het niet geloven, maar het eerste wat we kochten was een hele stapel antieke deuren”, aldus Oele. “Al die deuren waren verschillend, niet alleen qua stijl, maar ook qua maat. We hebben het huis als het ware om die deuren heen gebouwd.”
Foto: Erik Smits| Het nieuwbouw landhuis van Gérard en Oele in Groesbeek.
Niet strak en niet druk
Bij de inrichting gingen Gérard en Oele op zoek naar niet één, maar twee schouwen; ze wilden niet alleen in hun woonkamer een open haard, maar ook in de ruime leefkeuken. De schouwen die ze tegenkwamen waren óf te strak van vorm, óf juist veel te druk. Totdat Janssen Antieke Schouwen voor Gérard en Oele precies de juiste exemplaren vond, die ook nog eens zeer uniek bleken te zijn.
Foto: Erik Smits| De strakke schouw in de ruime leefkeuken.
Verkocht
Bij Janssen Antieke Schouwen in Tilburg vond de familie de mooie, strakke schouw die nu in hun woonkeuken staat. Het vinden van de ideale schouw voor de woonkamer had echter wat meer voeten in aarde. Omdat ze tussen de exemplaren die Janssen op dat moment in de showroom had niets van hun gading konden vinden, zijn vader en zoon Janssen verder gaan zoeken. Ze vonden uiteindelijk in Frankrijk een zeer zeldzame, antieke schouw en de familie Dols was meteen verkocht. “We wisten het meteen; dit was de schouw voor ons”, herinnert Oele zich.
Foto: Erik Smits| De zeldzame Louis XV schouw uit Frankrijk pronkt in de woonkamer.
Antieke Schouwen
De firma Janssen Antieke Schouwen in Tilburg – vader en zoon – zoeken, verkopen en bouwen al ruim 17 jaar antieke schouwen, voornamelijk afkomstig uit Frankrijk. De meeste schouwen zijn van zandsteen of marmer. Het familiebedrijf beschikt over een grote showroom, waarin zo’n tweehonderd schouwen staan opgesteld. Ton en Michel gingen tot een paar jaar geleden elke drie weken naar Frankrijk, op zoek naar geschikte modellen. Ondertussen hebben ze echter zo’n goed contact opgebouwd met een aantal betrouwbare handelaren aldaar, dat de meeste zaken via internet afgehandeld kunnen worden. Overigens doet de firma Janssen ook het nodige aan restauratiewerk aan bestaande schouwen.
Nieuwbouw
Gelukkig werden beide schouwen al in een vroeg stadium van de bouw gevonden. “Daardoor konden we de aannemer vanaf het begin betrekken bij het realiseren van de open haarden”, aldus Michel Janssen van Janssen Antieke Schouwen. “Dat is altijd een voordeel, omdat het een boel in de uiteindelijke kosten scheelt, aangezien zaken als rookkanalen en de schoorsteen op het dak meteen in de begroting en de uitwerking kunnen worden meegenomen.”
Kopse kanten
Een – al dan niet antieke – schouw is in feite niet meer dan een ombouw voor een (open) haard. “De rest bouwen we zelf”, vertelt Michel. “We maken bijvoorbeeld een nieuwe, stalen verloop; dat is de kap die aan de binnenkant zit en de vuurmond met de afvoerpijp verbindt. Mijn vader, Ton, stelt vervolgens de haard en metselt de binnenkant.” In het geval van de familie Dols werden voor deze binnenkant prachtige oude IJsselsteentjes gebruikt, een klein, smal formaat baksteen van ongeveer 16 centimeter lang. Heel bijzonder is de vuurmond in de woonkamer: “Voor deze wand hebben we alleen de kopse kanten van de steentjes gebruikt. Daardoor konden we de haard achterin rond metselen.”
Om te zorgen dat er niet teveel zuurstof uit de woonruimte wordt weggenomen is bij beide haarden in de achterwand een luchtaanvoer aangelegd met een directe verbinding naar buiten. De aanvoer zelf ligt onder de vloer, de opening is weggewerkt achter een oude vuurplaat. Omdat het hier om twee forse openhaarden ging is in beide gevallen gebruik gemaakt van een rookkanaal van maarliefst 40 centimeter in doorsnede. “Dat is inderdaad bijzonder groot”, beaamt Michel. “In de regel is 20 centimeter meer dan voldoende. In dit geval is de pijp vier keer zo dik is als normaal.”
Plattegrond van de woonkamer en leefkeuken. De haarden gebruiken dezelfde schoorsteen.
De open haarden staan als het ware met de ruggen tegen elkaar, aan beide zijden van de scheidingswand tussen de keuken en de woonkamer. Ze delen de robuuste schoorsteen op het dak. “Die schoorsteen is daardoor wel wat groot geworden. Maar zo hadden we er maar één in plaats van twee nodig en zo’n grote schoorsteen past ook wel bij ons grote landhuis”, vindt Gérard.
Zeldzaam
De zeldzame schouw in de woonkamer is een originele Louis XV schouw van Frans zandsteen. Hij is naar schatting ruim 150 jaar oud, al denkt Janssen dat hij nog wel eens een stuk ouder zou kunnen zijn. De firma Janssen haalt hun schouwen voornamelijk uit Frankrijk en soms uit België. De schouw voor de familie Dols vonden vader en zoon in de regio Poitiers. “Hij is bijzonder goed bewaard gebleven. Kijk maar eens naar die prachtige coquilles en de guirlande”, wijst Michel ons op de details in het zandsteen. “In de rand van de staande delen zijn ook nog goed geconserveerde druivenrankjes te vinden, wat heel bijzonder is.”
Foto: Erik Smits| De druivenrankjes en andere details zijn goed zichtbaar in de schouw.
Deze schouw - een halfombouwschouw – is 50 centimeter diep. Om meer diepte te creëren is een tweede mantel gemaakt. Binnenin is de vuurmond halfrond gemetseld met de kopse kanten van IJsselsteentjes. De vloer is afgewerkt met kalksteen tegeltjes. Gérard: “Om het geheel te completeren zijn twee antieke bokjes met een zwanennest – een soort vuurkorf - geplaatst voor het stoken. Zo kan het vuur hoger in de haard gestookt worden, waardoor het brandproces verbeterd wordt; er kan immers meer zuurstof bij het vuurtje komen. Als finishing touch is daarnaast nog een fraaie haardplaat geplaatst, die zowel de mond van de luchttoevoer verbergt als het metselwerk van de achterwand beschermt tegen de hitte.”
Keuken
De schouw in de keuken is weliswaar minder oud en zeldzaam, maar niettemin imposant door zijn enorme omvang. De hoogte van de onderkant bedraagt maar liefst 1,20 meter. Ook hier gaat het om een Franse, zandstenen boerenschouw, met een geschatte leeftijd van 60 à 70 jaar. Aan de zijkanten is nog goed te zien dat deze schouw oorspronkelijk groen gepatineerd was. “Typisch Frans”, aldus Michel. Ook bij deze open haard zijn IJsselsteentjes gebruikt voor de vuurmond. In de keuken zijn deze steentjes, in tegenstelling tot de haard in de woonkamer, recht toegepast, waardoor het strakkere uiterlijk van de halfombouwschouw goed tot zijn recht komt. Ook in de keuken is een extra mantel gebouwd om de haard de benodigde diepte te geven. De oude roetdoorslag, die aan de voorzijde van deze schouw goed te zien is, benadrukt het antieke karakter ervan.
Kosten
“Wij vonden de kosten van deze open haarden uiteindelijk erg meevallen”, vindt Gérard. “De gemiddelde prijs voor het leveren en plaatsen van dergelijke schouwen ligt tussen de 3.500 en 7.500 euro”, vult Michel aan. “De schouw in de kamer is zeldzaam en zit daardoor aan de bovenkant van dit spectrum.” Bij deze kosten is de hele bouw tot aan het plafond inbegrepen. Alles daarboven was in het geval van de familie Dols in de aanneemprijs van het huis verwerkt. “Voor bestaande woningen zul je dus op hogere kosten moeten rekenen”, legt Michel uit. “Voor de afvoer via de schoorsteen naar buiten moeten dan natuurlijk de nodige aanpassingen worden gedaan.”
De keuze voor de plaats in de ruimte werd bepaald door de indeling van de keuken, waar de openhaard op de meest logische plek is gezet. En dat bepaalde meteen de plaats van de haard in de woonkamer. De familie Dols creëerde er een gezellige zithoek omheen. Mooi is dat de woonkamer aan vrijwel alle kanten voorzien is van openslaande deuren naar buiten. Dat biedt een open en ruimtelijk effect, terwijl rond de haard toch een knusse en intieme zithoek is ontstaan. Oele: “We branden beide haarden heel vaak, de haard in de woonkamer zelfs bijna iedere dag. Deze is al het middelpunt geweest van menig gezellig avondje met familie of vrienden.”
Deel dit artikel!